Kıbrıs Antlaşması : 4 Haziran 1878'de Padişah Abdül Hamit'le İngiltere yönetimi arasında imzalanan ve aynı yıl 12 Temmuzda İngilizlerin Kıbrıs'ı işgal etmelerine yol açan "Kıbrıs Konvansiyonu" (Cyprus Convention) olarak anılan Savunma Antlaşmasının I. maddesi şöyle idi: "Batum, Ardahan, Kars veya bunlardan herhangi biri Rusya tarafından (Türkiye’ye) geri verilmezse ve Rusya, Haşmetlû Padişahın Asya'da kesin Barış Anlaşmasınca saptanan ülkelerinden bir bölüğünü bile ileride herhangi bir tarihte ele geçirmek deneyinde bulunursa, İngiltere, bu ülkeleri silah gücüyle savunmada Haşmetlû Padişaha yardımda bulunmayı üstlenir. Buna karşılık olarak, Haşmetlû Padişah, yönetimde gerekli devrimleri daha sonra iki Devlet arasında anlaşmaya varılacağı biçimde uygulayacağı ve Babıali'nin söz konusu bölgelerdeki Hıristiyan ve öteki uyruklarını koruyacağı yolunda İngiltere’ye söz verir. Haşmetlû Padişah, ayrıca, İngiltere’nin kendi üstlenmelerini yerine getirmesi için gerekli ölçemleri (tedbir) alabilmesi için, Kıbrıs Adasının İngiltere’ce işgal edilerek yönetilmesini kabullenir". Görüldüğü gibi Kıbrıs Antlaşmasında siyasal açıdan oldukça önemli hükümler vardı, çünkü bu antlaşma gereğince, İngiltere, Türkiye'nin Asya'daki ülkelerinin bütünlüğünü Rusya'ya karşı korumayı resmen üstleniyordu. 1856 Paris Antlaşmasında üstlenilen Türkiye'nin ülke bütünlüğü güvencesi (garanti) geçersiz bir duruma geldiğinden, İngiltere, bu konuda tek başına davranmak zorunda kalıyordu. Kıbrıs Antlaşması, İngiltere Dışişleri Bakanlığı yetkililerinden J. W. Headlam - Morley ve W. J. Childs açısından geniş ölçüde bir askeri üstlenme niteliğinde idi ve o sıralarda İngiliz yönetimi ve Parlâmentosu bu denli üstlenmelere pek yanaşmıyordu. Gerçi Kıbrıs'ın koşullu olarak ve geçici bir süre için işgali İngilizlerce ikinci derecede önemli sayılıyordu. Onlarca asıl önemli olan, İngiliz etki ve yetkisini Türk ülkeleri üzerinde sürdürmek amacıyla Adayı bir üs olarak kullanmaktı.

İngiliz emperyalizminin insafına bırakılan Kıbrıslı Türkler1950li yıllarda bu defa EOKA’lı faşistlerin elinde yaşam mücadelesi vermeye başladı.

EOKA (Ethniki Organosis Kyprion Agoniston 1955’te Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanması (Enosis) amacıyla Yorgo Grivas liderliğinde kurulan silahlı bir örgüttür. Başlangıçta İngiliz yönetimine karşı mücadele eden EOKA, kısa sürede Kıbrıs Türklerini de hedef almaya başladı.

Örgüt, bombalama, suikast ve silahlı saldırılarla hem İngiliz askerlerini hem de Türk sivilleri hedef aldı. 1956’dan itibaren Kıbrıs Türklerine yönelik saldırılar yoğunlaştı, Türk mahalleleri ve köyleri basılarak halk göçe zorlandı.

EOKA’nın faaliyetleri, 1960’ta Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla azalsa da 1963-1964 olaylarında ve 1974’te Kıbrıs Harekatı’na kadar etkisini sürdürdü. Kıbrıs’taki Türk direnişi, EOKA saldırılarına karşı TMT (Türk Mukavemet Teşkilatı) adıyla örgütlenerek cevap verdi. Bu dönem içerisinde binlerce Kıbrıslı Türk şehit edildi. 20 Temmuz 1974 tarihinde Kıbrıslı Türklerin garantörü olarak Türk Silahlı Kuvvetleri Kıbrıs Barış Harekâtını yaparak Irkçı Rumların mezalimine son verdi...

EOKA'nın 1955-1974 Dönemindeki Terör Faaliyetleri

• 1 Nisan 1955: EOKA, Yunan subay Georgios Grivas liderliğinde İngiliz yönetimine karşı silahlı mücadeleye başladı. Lefkoşa, Limasol ve Mağusa’da bombalı ve silahlı saldırılar düzenlendi.
• 1956: İngiliz yönetimi EOKA’nın faaliyetlerini engellemek için sıkıyönetim ilan etti. Örgüt, Kıbrıs Türklerine yönelik saldırılar düzenlemeye başladı.
• 1957-1958: EOKA, Enosis (Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanması) amacı doğrultusunda saldırılarını sürdürdü. Türk mahalleleri ve köyleri hedef alındı. Türkler de savunma örgütleri kurarak direniş göstermeye başladı.
• 1959: Zürih ve Londra Anlaşmaları ile Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulmasına karar verildi. EOKA, resmen silahlı faaliyetlerini durdurdu.
• 1960: Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. EOKA’nın lider kadrosu siyasi hayata katıldı, ancak örgütün bazı unsurları yer altına çekildi.
• 1963-1964: Cumhurbaşkanı III. Makarios’un anayasal değişiklik girişimi sonrası toplumlararası çatışmalar başladı. EOKA’nın eski üyeleri, Kıbrıs Türklerine yönelik saldırılarda rol aldı. Türk mahallelerine ve köylerine baskınlar düzenlendi. Türkiye, adaya müdahale ihtimalini gündeme getirdi.
• 1967: Yunanistan’daki askeri cunta, Kıbrıs’ta Enosis’i destekleyen faaliyetleri artırdı. EOKA’nın eski militanları, Kıbrıs’ta Türklere yönelik saldırılara devam etti. Aynı yıl Geçitkale ve Boğaziçi köylerine saldırı düzenlendi, Türkiye'nin baskısıyla Yunan birlikleri adadan çekildi.
• 1971: EOKA-B adıyla yeni bir örgüt kuruldu. Liderliğini yine Georgios Grivas üstlendi. Bu kez Cumhurbaşkanı Makarios’u Enosis konusunda yeterince kararlı bulmadıkları için ona karşı da silahlı mücadele başlattılar.
• 1974: 15 Temmuz’da EOKA-B, Yunan cuntasının desteğiyle Makarios’a karşı darbe yaptı ve Nikos Sampson’u başa getirdi. Amaç, Kıbrıs’ı Yunanistan’a bağlamaktı. Türkiye, adadaki Türklerin güvenliğinin tehlikeye girdiğini belirterek 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs Barış Harekatı’nı başlattı.
• Ağustos 1974: Türkiye’nin ikinci harekâtı sonrası Kıbrıs fiilen ikiye bölündü. EOKA-B dağıldı ve darbe başarısız oldu. Yunanistan’daki askeri cunta çöktü, Makarios görevine geri döndü.